საქართველო, მოლდოვა და განსხვავებები 10 მსგავსებაში

flag GEO                   flag MOL

შენიშვნა: ჩანაწერში არსებული ინფორმაცია ეყრდნობა სხვადასხვა, წერილობით და ზეპირ, წყარო და შესაძლოა შეიცავდეს უზუსტობებს, განსაკუთრებით ისტორიულ საკითხებთან მიმართებაში.

____________________

როცა ადამიანი სხვა ქვეყანაში ჩადის თავისდაუნებურად მალევე ამჩნევს იმ აშკარა მსგავსებებსაც და განსხვავებებსაც, რომელიც იმ ქვეყანასა და მის ქვეყანას შორის არის. მაგრამ ნაკლებად მკვეთრი განსხვავებებისა და მსგავსებების დანახვას შედარებით მეტი დრო სჭირდება.

ალბათ თითო მსგავსებისა და რამდენიმე განსხვავების პოვნა ყველა ქვეყანას შორის შეიძლება, მაგრამ თურმე შეიძლება იმდენი რამ ნახო საერთო, რომ ზოგჯერ შენი ქვეყნის ერთ-ერთ ქალაქში გეგონოს თავი, სადაც უბრალოდ მანამდე არ ყოფილხარ და პირველად ჩახვედი. მოლდოვას რესპუბლიკაში (შემდგომში ‘მოლდოვა’) ექვსი თვით ჩამოვედი ექვსი კვირის წინ და კიშინეუში დავსახლდი. ამ პერიოდში ბევრი მსგავსება დავინახე ამ ორ ქვეყანას შორის. ზოგი მსგავსება ძირეულია, ზოგი კი თითქოს – უმნიშვნელო და სასაცილოც კი, მაგრამ მე მაინც მეხმარება თავი გარკვეულწილად სახლში ვიგრძნო.

ამ მსგავსებების გამომწვევი მიზეზებიც საკმაოდ მრავალფეროვანია და სხვადასხვა სფეროს მოიცავს. თუმცა, ამ პოსტში მე ასეთი სიღრმისეული ანალიზის გაკეთებას არ ვაპირებ; ჯერ ერთი იმიტომ, რომ ეს ძალიან ბევრ დროს და კვლევას მოითხოვს და მეზარება, და მერე მეორეც საკმარისად კომპეტენტური არ ვარ და რამე აუცილებლად შემეშლება და მოკლედ, აზრი არ აქვს.

მე უბრალოდ გარკვეული შესავლისა და სიის დახმარებით ზოგადად მიმოვიხილავ ამ ორ ქვეყანას შორის მსგავსებებს და ზოგიერთ ამ მსგავსებაში განსხვავებებს. map of caucasus countries

უფრო ადრეულ საუკუნეებს გადავახტები და დავიწყებ იმით, რომ მოლდოვა, საქართველოს მსგავსად, 1918 წლამდე გარკვეული პერიოდით რუსეთის იმპერიის მიერ იყო ანექსირებული. შემდეგ, როგორც საქართველომ, მანაც ცოტა ხნით დამოუკიდებლობა მოიპოვა; მერე რუმინეთს შეეკედლა, მაგრამ საქართველოს მსგავსად, ოღონდ ცოტა მოგვიანებით, საბჭოთა კავშირის შემადგენლობაშიც შევიდა, ასევე იძულებით, და კავშირის დაშლამდე მის შემადგენლობაში იყო. 1991 წელს დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. ახლა ორივე ე.წ. პოსტ-საბჭოთა ქვეყანაა. მოკლედ, უახლოეს წარსულსა და ისტორიაში ამ ორ ქვეყანას საერთო ბევრი აქვს.

ამას გარდა მოლდოვაც და საქართველოც პატარა ქვეყნები არიან. მოლდოვა ოდნავ უფრო პატარა ვიდრე საქართველო. ამ ორი ქვეყნის მოსახლეობებიც 4 მილიონი ადამიანის ირგვლივ მერყეობენ. ორივე ქვეყნის კურსი დასავლურია. ორივე არის ევროპის საბჭოს წევრი ქვეყანა. ორივე ქვეყანა განეკუთვნება აღმოსავლეთ ევროპას (ევროკავშირის მრავალენოვანი განმარტებითი ლექსიკონის მიხედვით). ორივე ქვეყანას გამოთქმული აქვს სურვილი გახდეს ევროკავშირის წევრი ქვეყანა და ისწრაფვის ამისკენ. ამ კონტექსტში მოლდოვა და საქართველო ხშირად მოიხსენიება ერთმანეთის გვერდით.

უკვე ამ ყველაფრითაც ცხადია, რომ საქართველოს და მოლდოვას საერთო ნამდვილად ბევრი აქვს, მაგრამ მე დამატებით შემოგთავაზებთ 10 მსგავსებას რაც აქ ყოფნის დროს მახსენებს საქართველოს.

1. სამარშრუტო ტაქსები, ე.წ. ‘მარშრუტკები’

ჩამოსვლისთანავე ახლობელი და თვალშისაცემი იყო ქალაქში მოძრავი მარშრუტკები.

მსგავსებები – ისინი ყველგან არიან. არის რამდენიმე სამარშრუტო ხაზი. აჩერებენ ყველგან და ყოველ 3 მეტრში. ტარების მანერებითა და მგზავრებისადმი დამოკიდებულებით, მძღოლები აქაც სრულად აკმაყოფილებენ ‘მარშუტკის მძღოლების’ სტერეოტიპულ იმიჯს.

განსხვავებები – აქ ჯერ კიდევ სხვადასხვა ფირმის, ფორმისა და ფერის მარშრუტკები დადიან, არ ‘გაყვითლებულან’. მგზავრობის საფასურის გადახდა ხდება ტრანსპორტში ასვლისთანავე და თუ ხურდა უნდა დააბრუნოს მძღოლმა და ამასობაში მგზავრი დაჯდა ხდება ამ ფულის გადაწოდება-გადმოწოდებები.

მინაწერი – თავისუფალი ადგილების არსებობის მიუხედავად, ხშირად მგზავრები ფეხზე დგომას ამჯობინებენ. მარშრუტკის გარდა კიშინეუში დადის ტროლეიბუსი. სარეისო ავტობუსები – ძალიან ცოტა, ხოლო მეტრო ქალაქში არ არის. რაც შეეხება ტაქსის, ქუჩაში თითქმის არ დადიან, მხოლოდ კანტი-კუნტად და ხშირად მგზავრი უკვე ჰყავთ, ქალაქის ცენტრში მითუმეტეს. ძალიან დიდხანს შეიძლება მოგიწიოს ლოდინი, რომ ცარიელმა გამოიაროს. ტაქსების კომპანიების ნომრებმა, ჩემს მობილურში უკვე შვიდს მიაღწია.

1 marshrutka 1 yellow_minibuses

1 Trolleybus_Chisinau  1 Tbilisi Bus  1 tbilisi_metro

1 Taxi

2. მიწისქვეშა გადასასვლელები

მსგავსებები – მოსკოვის ბულვარზე მიწისქვეშა გადასასვლელში რომ ჩავდივარ, მგონია ორბელიანის მოედანზე რომ მიწისქვეშაა იქ  ჩავედი. ზოგადად, აქაური მიწისქვეშა გადასასვლელები გვანან თბილისისას. აქაც მაღაზიებია მოწყობილი და ძირითადად იმავე დანიშნულების ნივთები იყიდება, რაც თბილისში.

განსხვავებები – სუვენირების მაღაზია ჯერ არ შემხვედრია. სამაგიეროდ შემხვდა ჩირების, თხილეულობისა და ხილის მაღაზია/კაბინა, სადაც ერთხელ ქიშმიში ვიყიდე და მეორედ ვაშლი. მიწისქვეშა გადასასვლელების რაოდენობა შესამჩნევად უფრო ნაკლებია აქ, ვიდრე თბილისში.

2 Chisinau

2 tbs

3. არქიტექტურა / კორპუსები

არანაკლებ თვალშისაცემი იყო ხრუშოვის დროინდელი და უფრო მოგვიანებითი პერიოდის საბჭოთა არქიტექტურა, ე.წ. კომუნისტური კორპუსები (Commieblocks).

მსგავსებები – 1950-60-იან წლებში და მას შემდეგ აშენებული კორპუსები, რომელთა მიზანი იყო – დაბალი ხარჯი, მშენებლობის უფრო მოკლე ვადები, მოსახლეობის საცხოვრებელი ბინებით მასიურად უზრუნველყოფა, ხოლო შედეგი – ამ მიზნების მიღწევასთან ერთად, უსახური კორპუსები. იმდროინდელი საცხოვრებელი ბინების  პროექტები, როგორც წესი, არ იყო გარეგნულ იერსახეზე დიდად ორიენტირებული, რადგან ისინი დროებით საცხოვრებელ სახლებად ითვლებოდნენ, თითქოს და სანამ კომუნიზმი დაღვინდებოდა და ბინების უკმარისობის პრობლემა აღარ იარსებებდა.

ალბათ ეს არქიტექტურული მსგავსება არამხოლოდ ამ ორი ქვეყნისთვის არის დამახასიათებელი, არამედ საბჭოთა კავშირში შემავალი უმეტესი ქვეყნისთვისაც.

განსხვავებები – აქ, როგორც დავაკვირდი, უმეტესად 5 სართულიანი კორპუსებია, ე.წ. ‘ხრუშჩოვკა’ პროექტებით. ამას გარდა არ ვიცი რატომ, იმის გამო, რომ კიშინეუ პატარაა და გარეუბნები ცენტრთან ახლოს არიან, თუ უბრალოდ მე მეჩვენება, ისეთი შთაბეჭდილება მაქვს, რომ ასეთი კორპუსები აქ უფრო მეტია, და ყველგან არიან, ცენტრალური ქუჩების გარდა.

მინაწერი – მართალია Commieblock-თან კავშირში არ არის, მაგრამ მაინც აქვე დავწერ, რომ რამდენიმე ცენტრალური ქუჩა გავს ვაკეს და ზოგი – სოლოლაკს. არქიტექტურულადაც არის გარკვეული მსგავსებები, მაგრამ ვაკე უფრო ლამაზია და სოლოლაკი უფრო ძველი. ალბათ სუბიექტურობაში ჩამომერთმევა, მაგრამ ვფიქრობ, რომ ზოგადად თბილისი გაცილებით უფრო ლამაზი და ტურისტულად მიმზიდველია, ვიდრე კიშინეუ.

3 Chisinau

3 Moldova, Chisinau 3 Tbilisi

4. ბიზნესკომპანიები

ასევე თვალშისაცემია სხვადასხვა კომპანია/ბიზნესი, რომელიც საქართველოშიც არის:

მაგალითად – ლუკოილი, რომპეტროლი (ეს აქ რომ არ ყოფილიყო გასაკვირი იქნებოდა), სოსიეტე ჟენერალი, პროკრედიტ ბანკი, მოლდსელი (თელია სონერა, როგორც ჩვენთან ჯეოსელი), სუპერმარკეტი ფურშეტი და ა.შ. შეიძლება რამე გამომრჩა… ეს თითქოს დიდი არაფერი მსგავსებაა, მაგრამ ქუჩაში რომ მიდიხარ და არის შენობა და აწერია ProCredit Bank და მერე ბენზინგასამართი სადგური შეგხვდება Rompetrol, იმის გვერდით LukOil, მერე ჯეოსელის იისფერ ლოგოს მოკრავ თვალს, უცებ ბანკი რესპუბლიკა შემოგეჩხირება თვალებში, მერე ქუჩაში მიდიხარ და ‘Dublin’-ს გადააწყდები, ხომ გეგონება რაღაც მომენტში მაინც თავი სამშობლოში (არა?! :D).

4 chisinau romp

4 rompetrol

4 LukoilLogo

4 Procredit_Bank  4 Moldcell  4 Geocell

5. რუსეთის ‘სიყვარული’

თავიდან ეს ფენომენი დიდად შესამჩნევი არ იყო, მაგრამ ცოტა მოგვიანებით იჩინა თავი.

მსგავსებები – რუსეთის პოლიტიკა და მთავრობა არც ჩვენ გვიყვარს და არც ამათ.

განსხვავებები – მიუხედავად იმისა, რომ ჩვენც არ გვიყვარს რუსეთი, ვფიქრობ, რომ საქართველოში ჩვეულებრივი რუსების მიმართ ისეთი აგრესია არ არის, როგორიც აქ. ოღონდ აგრესია არის ფარული, და უმეტესწილად არაპირდაპირი. შეიძლება აქ მეტი აგრესია იმით არის გამოწვეული, რომ ქვეყანაში მოსახლეობის გარკვეულ პროცენტს რუსები შეადგენენ. რამდენიმე მაგალითს მოვიყვან, რაც ჩემი თვალით ვნახე ან ჩემს თავზე გამოვცადე. თუკი ვინმე უხეშად ლაპარაკობს, ან ჩხუბობს, ან ‘სწერვობს’, ამბობენ – ეს უეჭველი რუსი იქნებაო; ჩემი დაკვირვებით, ვინმე მანქანას ცუდად თუ ატარებს ამბობენ ‘უეჭველი რუსიაო’. რა თქმა უნდა ეს სტერეოტიპია, მაგრამ როგორც დავაკვირდი საკმაოდ მძაფრადაა ეს სტერეოტიპი გამჯდარი ცნობიერშიც და ქვეცნობიერშიც. იმ დღეს ქალაქში მანქანით მივდიოდით, საჭესთან ჩემი თანამშრომელი იჯდა. ერთ-ერთ შუქნიშნიან გადასასვლელთან ერთი გოგო ძალიან მოულოდნელად, მისთვის წითელ შუქზე გადმოგვიხტა წინ და ისეთი თვალებით შეგვხედა, რომ მგონი მზერით აპირებდა ჩვენს დაწვას. ჩემმა თანამშრომელმა გადმომილაპარაკა, ეს უეჭველი რუსი იქნებაო. მართლაც, რუსულად რაღაცეები მოგვაძახა. კიდევ, რადგან მე რუმინული ენა არ ვიცი და მოსახლეობის უმრავლესობამ ინგლისური არ იცის, ამიტომ როცა მათთან საუბარი მჭირდება რუსულად ველაპარაკები. უკვე რამდენიმე შემთხვევა იყო, რომ რუსულად ლაპარაკი რომ დავიწყე, სახის გამომეტყველება შეეცვალათსავით დაახლოებით ასეთი მიმიკით – ხოხ, რუსი ბრძანდები?! მაგრამ ჩემი ‘წყალივით’ რუსულის გამო მალევე ხვდებიან რომ რუსი არ ვარ და დამოკიდებულება ისევ იცვლება. ისე, ჩემს სამეზობლოში ბევრი რუსი და უკრაინელი ცხოვრობს და მათ, ბუნებრივია, არ აქვთ ასეთი რეაქციები, ჩემს რუსულენოვნებაზე, იმიტომ, რომ რუმინული ბევრმა არც იცის. არ ვიცი, შეიძლება ვამეტებ და მეჩვენება, მაგრამ ვფიქრობ ესენი ჩვენზე მეტად რუსოფობები არიან.

5 we Love Russia

6. ღვინო

მოლდოვა, საქართველოს მსგავსად ღვინის მწარმოებელი ქვეყანაა.

მსგავსებები – ორივე ქვეყანა ძალიან ამაყობს საკუთარი ღვინის წარმოებით. ორივე ქვეყანაში უკვე საუკუნეებია ღვინო იწარმოება. ამ დროისთვის ღვინის სამშობლოდ და აკვნად საქართველო ითვლება, მაგრამ მოლდოველებმაც დიდი ხნის წინ (დაახლოებით 5000 წლის წინ) დაიწყეს ყურძნისგან ღვინის დაყენება. საერთო, ქართულ და მოლდოვურ ღვინოებს შორის ისიც არის, რომ რუსეთსა და ამ ქვეყნებს შორის ურთიერთობის დაძაბვისა და დიპლომატიური კონფლიქტის შედეგად 2006 წელს რუსეთმა აკრძალა ქართული და მოლდოვური ღვინოების ექსპორტი რუსეთში.

განსხვავებები – ამას აღნიშვნა არ სჭირდება, მაგრამ მაინც დავწერ, რომ ქვევრში მოლდოველები ღვინოს არ აყენებენ. ქვევრის ღვინო საქართველოს სავიზიტო ბარათია. მოლდოვური ღვინის დაგემოვნების საშუალება მომეცა, პურკარის მიერ წარმოებული ღვინო დავლიე და ოჯახში დამზადებული ღვინოც ორჯერ დავაგემოვნე და გარკვეულ განსხვავება გემოში ვიგრძენი  აქაურ და ქართულ ღვინოებს შორის (რა თქმა უნდა თუნდაც იმის გამო, რომ ყურძნის სხვა ჯიშებს იყენებენ და თან აქ სხვა მიწაა და ალბათ ღვინის დაყენების ტექნოლოგიაშიცაა საქმე). მიუხედავად იმისა, რომ ღვინო მიყვარს, ამ განსხვავების აღწერა გამიჭირდება, რადგან მე არც მოყვარული მეღვინე ვარ და არც ენოლოგი.

მინაწერი – პურკარის (Purcari) მხარეში იწარმოება ღვინო Negru de Purcari, რომელსაც ადგილობრივები ‘ინგლისის დედოფლის ღვინოს’ უწოდებენ, რადგან დედოფალი ელისაბედ II რეგულარულად უკვეთავს 1990 წლის მოსავლის ღვინოს (მას შემდეგაც რაც რუსეთმა მოლდოვურ ღვინოს ემბარგო დაადო, დედოფალი ელისაბედი მაინც განაგრძობს ამ ღვინის შეკვეთას). სხვათაშორის პურკარში ეს ღვინო მზადდება ფრანგული კაბერნე სოვინიონის (Cabernet Sauvignon), ქართული საფერავისა და მოლდოვური რარა ნეაგრეს (Rara Neagră) ჯიშებისგან, მათი მუხის კასრებში დაძველებით.

მოლდოვაში ღვინის სამი მიწისქვეშა ქალაქი-სარდაფი არის. აქედან ერთ-ერთი, მილეშტი მიჩი (Mileştii Mici), მის კოლექციაში არსებული, მსოფლიოში ყველაზე მეტი ღვინის ბოთლის რაოდენობით (1.5 მილიონი) გინესის რეკორდების წიგნშიც არის შესული; მილეშტი მიჩი გადაჭიმულია 250 კმ-ზე, თუმცა ამჟამად სრული ტერიტორიის ნახევარი გამოყენებაში არ არის . ამის გამო მსოფლიოში ყველაზე დიდ მიწისქვეშა ქალაქ-სარდაფად ითვლება კრიკოვა (Cricova), რომელიც ასევე მოლდოვაშია. მუზეუმად ქცეული სარდაფი 120 კმ-ზეა გადაჭიმული და მის კოლექციაში 1.2 მილიონი ბოთლი ინახება. მესამე სარდაფი შედარებით პატარაა და პურკარის მხარეში მდებარეობს, პურკარის ქარხნის ტერიტორიაზე.
6 pirosmani

6 Cricova

6 QueenElizabeth wine

7. რელიგია

საქართველოს მსგავსად, მოლდოვას მოსახლეობის უმრავლესობა მართლმადიდებელი ქრისტიანია.

მსგავსებები – ორივე ქვეყნის მოსახლეობის 80%-ზე მეტი მართლმადიდებელი ქრისტიანია. რელიგია მოლდოვაშიც დიდ როლს თამაშობს და შერწყმულია მის კულტურასა და მემკვიდრეობასთან.

განსხვავებები – საქართველოს სამოციქულო მართლმადიდებლური ეკლესია ავტოკეფალურია (დამოუკიდებელია სხვა ეკლესიებისგან). მოლდოვაში არსებობს გარკვეული დავა ორ სხვადასხვა ავტონომიურ ეკლესიას შორის, რომელთაგან ერთი რუსულ და მეორე რუმინულ ავტოკეფალურ მართლმადიდებლურ ეკლესიას ეკუთვნის. საქართველოში სხვა რელიგიის, მათ შორის ისლამის, აღმსარებელთა უფრო დიდი რაოდენობრივი მაჩვენებელია ვიდრე მოლდოვაში.

მინაწერი – კიშინეუსა და მოლდოვას ავტონომიური მიტროპოლია ეკუთვნის რუსულ მართლმადიდებლურ ეკლესიას და მასში შედის 1200-მდე სამწყსო (საეკლესიო მრევლი). ბესარაბიის მიტროპოლია ეკუთვნის რუმინულ მართლმადიდებლურ ეკლესიას და მასში შედის 124 სამწყსო.

7 geo 7 mld

8. სეპარატისტული რეგიონ(ებ)

საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ მოლდოვაში, ისევე როგორც საქართველოში, თავი იჩინა სეპარატისტულმა რეგიონ(ებ)მა. მათ შესახებ ძალიან მოკლედ მოგიყვებით, რადგან ზოგადი სიტუაცია წარმოიდგინოთ.

გაგაუზია: მოლდოვას ერთ-ერთ რეგიონში, გაგაუზიაში არსებულმა სეპარატიზმმა შეიარაღებული დაპირისპირებისა და სისხლისღვრის გარეშე ჩაიარა და მისმა დე ფაქტო დამოუკიდებლობამაც მოკლე დრო მოიცვა (დაახლოებით 3 წელი). ამჟამად რეგიონს ეწოდება გაგაუზიის ავტონომიური ტერიტორიული ერთეული და მოლდოვას შემადგენლობაშია. გაგაუზიელების წარმოშობის შესახებ სხვადასხვა ინფორმაცია არსებობს, მაგრამ ყველაზე გავრცელებული არის ის, რომ გაგაუზიელები არიან თურქ სელჩუკების ან პაჭანიკებისა (ე.წ. პეჩენგები) და ყივჩაღების შთამომავალნი, რომლებიც შიდა ტომობრივი დაპირისპირებების გამო XIII საუკუნეში გადასახლდნენ ბალკანეთში (კერძოდ, ბულგარეთში), ეწოდათ გაგაუზი თურქები და მოინათლნენ მართლმადიდებელ ქრისტიანებად. მოგვიანებით მათი დიდი ნაწილი გადასახლდა მოლდოვაში (იმ დროს ბესარაბია) და დასახლდა იქ, სადაც ახლა გაგაუზიის ავტ. ტერიტორიული ერთეულია.

გაგაუზიის დროშა და გერბი:

8 flag gagauzia

8 coat of arms

დნესტრისპირეთი: დნესტრისპირეთის კონფლიქტი დაიწყო საბჭოთა კავშირის დაშლისა და მოლდოვას დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, უფრო კონკრეტულად 1991 წელს (მანამდეც აქვს გარკვეული სეპარატისტული ისტორია ამ რეგიონს, მაგრამ  დღეს არსებულ კონფლიქტს ვგულისხმობ), როცა მოლდოვას იმჟამინდელ იპოლიტიკოსების, ისტორიკოსებისა და მეცნიერების დიდმა ნაწილმა დაიწყო მოძრაობა რუმინეთთან შეერთების მიზნით. ეს მიუღებელი აღმოჩნდა დნესტრისპირეთის რეგიონის მოსახლეობისთვის, რაც ძირითადად გამოიწვია მისმა მრავალფეროვანმა ეთნიკურმა შემადგენლობამ, რომელიც იმ დროისთვის (და მგონი დღევანდელი მონაცემებიც მსგავსია) თანაბრად ნაწილდებოდა მოლდოველებს, რუსებსა და უკრაინელებს შორის. ალბათ არ გაგიკვირდებათ, როცა გეტყვით, რომ რეგიონში ეს უკმაყოფილება რუსეთის მიერ იყო პროვოცირებული და სეპარატიზმიც რუსული გავლენის შედეგი იყო. თუმცა, აქვე ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ დნესტრისპირეთის რეგიონმა დამოუკიდებლობა ჯერ კიდევ 1990 წელს გამოაცხადა, როცა მოლდოვას ჯერ კიდევ არ ჰქონდა გამოცხადებული დამოუკიდებლობა, თუმცა მოლდოვა იმ დროისთვის ინარჩუნებდა ეფექტურ კონტროლს რეგიონზე. 1992 წლის მარტში კიშინეუდან ტირასპოლისკენ (დნესტრისპირეთის რეგიონის დედაქალაქი) დაიძრნენ შეიარაღებული რაზმები (მათ შორის მოხალისეებიც). იქ მათ რუსეთის შინაგანი ჯარები დახვდნენ. შეიარაღებული ბრძოლები იმავე წლის ივლისში ‘ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმებაზე’ ხელის მოწერით დასრულდა. რუსეთმა მოახდინა რეგიონში შინაგანი ჯარების განლაგება და ფაქტიურად ოკუპირება (ახლა იქ ე.წ. მშვიდობისმყოფელები არიან). მოლდოვამ კი სრულად დაკარგა ეფექტური კონტროლი რეგიონზე. რეგიონი საკუთარ თავს უწოდებს ‘დნესტრისპირეთის მოლდავურ რესპუბლიკას’, აქვს საკუთარი დროშა, გერბი, ჰიმნი, კონსტიტუცია, კანონმდებლობა (რომელიც რუსეთის ფედერაციის კანონთან ჰარმონიზაციის პროცესს გადის), სახელმწიფო ენებად გამოცხადებული აქვთ რუსული, უკრაინული და მოლდავური (!), და სამივე ენისთვის დამწერლობად იყენებენ კირილეს ანბანს. კონფლიქტის სტატუსი ამ ეტაპზე არის – გაყინული.

დნესტრისპირეთის დროშა და გერბი, თუმცა დროშა ნამგალისა და უროს გარეშეც გამოიყენება (საბჭოთა კავშირის დროს ეს იყო მსსრ-ს დროშა და გერბი; გერბში მცირე ცვლილებებია შეტანილი)

8 transnistria 8 coat of arms PMR

წარწერა შენობაზე რუმინულ/მოლდავურ (კირილეს ანბანის გამოყენებით), რუსულ და უკრაინულ ენებზე ტირასპოლში

8 IMG_0970

მსგავსებები – საქართველოსა და მოლდოვაში არსებული კონფლიქტების დაწყების თარიღები, გასაგები მიზეზების გამო, ერთმანეთს ემთხვევა. ეს ‘გასაგები მიზეზებიც’ საერთო გვაქვს. რუსეთი ამ შემთხვევაშიც კონფლიქტის მონაწილე მხარედ ითვლება. ამას გარდა რუსეთი აქაც მარტივად გასცემს რუსეთის მოქალაქეობასა და პასპორტებს დნესტრისპირეთის მოსახლეობაზე.

აქ გაიცემა რუსეთის მოქალაქეობა და შესაბამისი საბუთები, ტირასპოლი

 8 IMG_0936

განსხვავებები – კონფლიქტებს შორის არსებობს რამდენიმე არსებითი განსხვავება. დნესტრისპირეთის კონფლიქტის შემთხვევაში კონფლიქტის მიზეზად არ ითვლება ეთნიკური საფუძველი. რეგიონის დე ფაქტო საზღვარი არ არის ჩაკეტილი. რეგიონის ტერიტორიაზე გადასვლა და გადაადგილება, დე ფაქტო საზღვარზე მარტივი საპასპორტო კონტროლის გავლის შემდეგ, შეუზღუდავია; მოლდოვას მოქალაქეებს არ მოეთხოვებათ პასპორტი და შეუძლიათ პირადობის საიდენტიფიკაციო ეროვნული მოწმობის წარდგენა. დნესტრისპირეთის მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი (მათ შორის ისინიც ვინც მიიღო რუსეთის მოქალაქეობა) ინარჩუნებს მოლდოვას მოქალაქეობას. რუსეთი ოფიციალურად არ აღიარებს რეგიონს დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ (თუმცა მხოლოდ ოფიციალურად). დნესტრისპირეთის რეგიონს (და ზოგადად მოლდოვას) არ აქვს საზღვარი რუსეთთან.

მინაწერი – დნესტრისპირეთის მოლდავური რესპუბლიკის დამოუკიდებლობას აღიარებს – თავად არაღიარებული აფხაზეთი, ე.წ. სამხრეთ ოსეთი და მთიანი ყარაბახი.

აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის საელჩო(ები), ტირასპოლი

  8 IMG_0953

9. ენა

ალბათ გაგიკვირდებათ და იფიქრებთ ენა რაღა შუაში არისო. მოლდოველები ქართულად ნამდვილად არ მეტყველებენ, ისინი რუმინულ-მოლდავურად საუბრობენ.

მსგავსება – საერთოს რაც შეეხება ის არის, რომ როგორც ქართული იკითხება ისე როგორც წერია, რუმინულ-მოლდავურიც ასეა.

განსხვავება – ერთი წესი მაინც აქვს – ‘ch’ იკითხება როგორც ‘კ’, და ‘c’ – როგორც ‘ჩ’ ან ‘ც’.

მინაწერი – ინფორმაციისთვის: აზრთა სხვადასხვაობა იმის შესახებ თუ რა უნდა ეწოდოს ამ ენას არსებობს მთავრობაშიც და მოსახლეობაშიც. თუმცა, მოლდოვას კონსტიტუცია ამბობს, რომ მოლდოვას სახელმწიფო ენა არის მოლდავური, დამწერლობა – ლათინური. მოლდოვას დამოუკიდებლობის დეკლარაციაში მითითებულია, რომ სახელმწიფო ენა არის – რუმინული. ერთი რამ ფაქტია მოლდავურს დაარქმევ თუ რუმინულს, ეს ორივე ენა ერთი და იგივეა. ისე, როგორც ზემოთ უკვე დავწერე, რუმინეთთან არშეერთებისა და მოლდავური ენისა და არალათინური დამწერლობის იდეა დნესტრისპირეთის კონფლიქტის ერთ-ერთი ფაქტორიც იყო.

9 ena

10. ხაჭპური

ერთ დღეს, ჩამოსვლიდან მალევე, სამსახურში შესვენების დრო ვერავინ გამოვიყენეთ. დატვირთული დღე იყო და საჭმელად ვერ გავედით. ჰოდა, მოგვიანებით ჩემი ერთ-ერთი თანამშრომელი გავიდა – ‘რამეს მოვიტან’-ო. მობრუნდა და მოიტანა პლეჩინტე (Plăcinte) ანუ ეს (უფრო სწორედ, ასეთი):

10 plcnt

მსგავსებები – ძირითადად იყენებენ ხაჭოს. თუმცა არსებობს ყველის, კარტოფილის, კარტოფილისა და ცხვრის (გუდის) ყველის, ყველისა და ფხლის.

განსხვავებები – ჩემი აზრით ზედმეტად ბევრი ზეთი აქვს და გემოს უკარგავს. ჩემი სუბიექტური აზრითაც და ობიექტურითაც ერთმანეთს კი გვანან, მაგრამ პლეჩინტე ხაჭაპურის ან კარტოფილიანის ცუდი ანალოგია. შეიძლება ნაადრევ დასკვნას ვაკეთებ და სახლში გამომცხვარი უნდა დავაგემოვნო. ერთი რამ ვფიქრობ, რომ ფაქტია – ხაჭაპური მაინც ჯობია.
ამის გარდა აკეთებენ ტკბილ პლეჩინტესაც, მაგალითად ალუბლით, ვაშლით, თაფლით და ბანანით და ა.შ. ალუბლის გავსინჯე და არ იყო ცუდი, მაგრამ ეს ზედმეტი ზეთი მაინც აფუჭებს.

მინაწერი – ბოლოს როგორც გავიგე პლეჩინტე (Plăcinte) თურმე რუმინული წარმოშობის ყოფილა, თუმცა აქ ტრადიციულ კერძად მიაჩნიათ და ყველგან იყიდება. ტრადიციული კერძების რესტორნების ქსელსაც კი La Plăcinte ქვია.

10 megruli

10 placinte

10 mcv  10 placinta  10 cherry

Untitledd

10 la

ამ სიაში ჩამოთვლილი მსგავსებების გარდა საქართველოსა და მოლდოვას შორის სხვა მსგავსებებიც არის, მაგალითად კლიმატში, ქალაქში გადაადგილების ‘მოწესრიგებულობაში’, სუფრის ზოგიერთ წესში, ადამიანურ თვისებებში, და ვფიქრობ გარკვეული მსგავსებების შემჩნევა ჯერ კიდევ წინ მაქვს.

საქართველოსა და მოლდოვას რესპუბლიკას შორის არსებული ოფიციალური ურთიერთობების შესახებ ინფორმაცია შეგიძლიათ იხილოთ აქ: http://www.mfa.gov.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=336&info_id=296

9 thoughts on “საქართველო, მოლდოვა და განსხვავებები 10 მსგავსებაში

  1. ძალიან საინტერესო დაკვირვებები გიწარმოებია, შენ ყოჩაღ ასე უცებ ამდენი რომ შეამჩნიე 🙂 ძალიან ვიხალისე და თან ინფორმაციაც მსუყედ მივიღე. მადლობა 🙂 კარგია 🙂

  2. მშვენიერია 🙂 დნესტრისპირეთში რამდენადაც ვიცი საკუთარი ვალუტაც აქვთ, სრული სახელმწიოფოებრიობის აღსაქმელად, ვაი მაგათ პატრონს 🙂 კიდევ ჩემი ერთი მოლდაველი ნაცნობი მეუბნებოდა საკვებზე, რომელიც მისი აღწერით ძალიან გავდა ჩვენებურ ღომს, ოღონდ მასში ერეოდა სალა ან რამე მსგავსი ცხიმიანი ხორცი. ღვინო მე ერთი სახლის მაქვს გასინჯული და ადესას ღვინოს წააგავდა გემოთი, ოღონდ უფრო მუქი იყო. კიდევ ერთი დამალევინეს, იმას სიროფი უფრო ერქვა ვიდრე ღვინო 🙂 ბოთლში ბლანტი მუქი წითელი ტკბილი სითხე, დალევის წესი კი ასეთი იყო: ჭიქაში მეოთხედი ეს ტკბილი სითხე, დანარჩენი წყალი და გამოდიოდა ღვინო 🙂 გაჭირვების ჟამს დასალევად გამოდგებოდა :))

    • კი, ავთო, დნესტრისპირეთში საკუთარი ვალუტა აქვთ – დნესტრისპირული რუბლი… 🙂 და როგორც დაგპირდი, სამახსოვროდ ჩამოგიტან ბანკნოტს..
      რაც შეეხება ღომის მსგავს საკვებს, მართალია, ეგეც არის და ჰქვია – მამალიგა – http://virtualromania.org/recipes/mamaliga/med-mamaliga.jpg
      ღვინო ადესა, ანუ იზაბელას ჯიშისგან დაყენებული ღვინო აქაც აქვთ, მაგრამ მგონი შენ რასაც გულისხმობ, ანუ როგორც თქვი ადესას მსგავსი ღვინოც აქვთ, ‘ლილია’ თუ რაღაც ეგეთი ქვია… მეც ეგ გავსინჯე და მეც ადესას მივამსგავსე…

  3. Kargad ikitxeba da informaciulia dzaaan. ❤ titqos mec mand var 😀 erti shenishvna – nu gerideba imis tqma rasac ambob da nu geshinia rom vinme subieqtivizmshi chamigartmevs 😀 pirdapir tqvi rasac vifqrob. nuga gveubnebi rom sheileba zusti info ar aris, an ar xar sakmarisad kompetenturi, an darwmnebuli ar xar. ubralod mseti frazebi yovel wutas aris cota zedmeti, chemi azrit. sheileba chemnairad kaxeli ar xar, magram zogjer pirdapiri shefasebebi dzaaaan kargia. otherwise, perfect and keep going. :*********

  4. კარგად იკითხება, საინტერესოდ. შენთვის ჩვეული სკურპლიოზულობით ახდენ დაკვირვებას.

    ეგ რუსების ამბავი მე მომეჩვენა რომ ჩვენთან ‘სომეხია’ს შეძახილს ჰგავს… რუმინელებისა და მოლდაველების ურთიერთობას თუ კარგად შეისწავლი კარგი იქნება, რუმინელები მოლდაველებს დღემდე თავიანთ ‘ყმებად’ თვლიან () რუმინელი კოლეგა მყავს და სულ ასე ლაპარაკობს…. მოლდაველებს ჰყავთ მაგარი მომღერალი ალექსანდრა რომელიც რუმინეთში მოღვაწეობს – ის გოგო მღერის და ხატავს. მოკლედ ეგებ მაგის ცოცხალ მუსიკას დაესწრო, რუსულადაც მღერის მაგრამ ძირითადად მოლდოვურ/რუმინულ ენაზე. საოცარი მელოდია აქვს.

    • მომღერალზე გავიკითხ-გამოვიკითხავ, ეცოდინებათ წესით აქ… შენც თუ გაქვს მის მუსიკაზე რამე ბმული გამომიგზავნე.. რუმინულ-მოლდავური ურთიერთობები საინტერესოა, ნამდვილად… რამდენად ‘ყმებად’ თვლიან ეგ არ ვიცი, მაგრამ ერთი ერია, ნამდვილად – საერთო ენით, კულტურით, ტრადიციებით, ისტორიით, etc… ისე, ბევრ მოლდოველს რუმინეთის მოქალაქეობაც აქვს და მისი სიკეთეებითაც სარგებლობს 🙂

    • ევროკავშირში გაერთიანებამდე რუმინეთი თავად იყო მოწადინებული, რომ მოქალაქეობა გაეცა იმ მოლდაველებზე, რომელთაც გააჩნდათ რაიმე ნათესაური კავშირი (ან წარმოშობის საბუთი – თუნდაც ბებიის თაობის) დღევანდელი რუმინეთიდან, ასეთი კი ბლომად აღმოჩნდა და მათზე მარტივად გაიცა მოქალაქეობა. რუმინეთის ევროკავშირში გაწევრიანების შემდეგ შეიზღუდა, ბუნებრივია, რიგი მიზეზების გამო, თუმცა რუმინეთი კვლავ განიხილავს მოლდოველების განაცხადებს მოქალაქეობაზე და ხშირ შემთხვევაში აკმაყოფილებს მათ. ამით იმის თქმა მინდოდა, რომ რუმინეთის დაინტერესებაც იყო ამაში და წახალისებაც ხდებოდა მოლდოველების. რუმინეთშიც არსებობდა გაერთიანებისკენ მიმართული მოძრაობები.
      რაც შეეხება ამ ორ ქვეყანას – ისინი ბოლო რამდენიმე ათეული წელი სხვადასხვა გავლენის ქვეშ ცხოვრობდნენ, რუმინეთი – ევროპული და უნგრული გავლენის ქვეშ, მოლდოვა – საბჭოთა კავშირის და რუსეთის გავლენის ქვეშ და ამან გარკვეულწილად დააშორა და ერთად ცხოვრებას გადააჩვია ისინი, თორემ რეალურად ერთი ერია.
      რუმინეთის მოქალაქეობის მქონე მოლდოველები რომ გამოიყენებენ ევროკავშირის წევრი ქვეყნის მოქალაქის პრივილეგიებს ამას დიდი მარჩიელობა რათ უნდა 😀

      ალექსანდრინას მუსიკისთვის ძალიან დიდი მადლობა. მომეწონა ძალიან! მართლაც ძალიან მელოდიური მუსიკა და სასიამოვნო ხმა აქვს, როგორც შენ აღნიშნე. შევყევი და ბევრს მოვუსმინე უკვე 🙂 გავარკვიო ერთი, იქნებ რამე კონცერტს გეგმავს მოლდოვაში…

      P.S. რუსულ-ქართულ ურთიერთობასთან მსგავსება რაში დაინახე, ეკ.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s